De Bibliotheek Zuid-Kennemerland - locatie de Bibliotheek Heemstede

Collectiebeleid en maatschappelijke rol in evenwicht brengen

Door: Eimer Wieldraaijer - 12-11-2021

Hoe kun je in een krap jasje meer plek creëren voor je brede maatschappelijke functie en ook een grote collectie overeind houden? Voor die uitdaging staat de Bibliotheek Heemstede.


Aanleiding

Roxane van Acker, directeur-bestuurder van de Bibliotheek Zuid-Kennemerland: ‘In maart 2015 ben ik in deze functie begonnen. Op dat moment zat de Bibliotheek Heemstede als enige in het gebouw dat nu Plein 1 heet. In die tijd speelde er een hele discussie in de gemeentelijke politiek, met als centrale vraag: is er vanwege de digitale ontwikkelingen nog wel toekomst voor de bibliotheek of kunnen we de tent beter sluiten? Een deel was voor de bibliotheek, een ander deel bepleitte een langzame afbouw met op den duur sluiting. Uiteindelijk werd er gelukkig besloten dat de bibliotheek moest blijven, zij het met een beperkter aantal vierkante meters. Voor het behoud van de bibliotheek heeft met name toenmalig CDA-wethouder Christa Kuiper zich bijzonder sterk gemaakt.’

 

Concept/onderliggende visie

‘Ons toenmalige beleidsplan vermeldde onder meer dat we hechter wilden samenwerken en dat we meer naar buiten wilden treden om contact te leggen met lokale organisaties. Om die reden konden we ons – ondanks het kleinere aantal vierkante meters dat we zouden krijgen – in eerste instantie vinden in de ambitie van de wethouder om met verschillende organisaties in één gebouw te gaan werken.’ Toch plaatste Van Acker, geconfronteerd met de praktische gevolgen, al snel vraagtekens bij die aanvankelijk positieve houding: ‘Misschien hadden we wel minder vierkante meters nodig voor de collectie, maar die kwamen we wel tekort als het gaat om werk- en studieplekken, een podium of activiteiten. Anders gezegd: we bleven pleiten voor meer vierkante meters dan waar we uiteindelijk op uit zijn gekomen. Ook hebben we nog gesuggereerd een architect te nemen die veel ervaring heeft met vernieuwing van bibliotheken, zoals Mecanoo of Aat Vos, maar beide voorstellen bleken bij de gemeente onhaalbaar.’

 

Locatie(keuze)

Plein 1, met daarin de bibliotheek, bevindt zich aan de rand van het centrum van Heemstede.

 

Realisatie/jaar van opening

Op 5 oktober 2018 is de Bibliotheek Heemstede na een verbouwing officieel heropend.

 

Gebruik/beheer (ervaringen)

Van Acker: ‘Afgezien van het gebrek aan ruimte staat er nu een bibliotheek in Heemstede die – verdeeld over drie etages – echt mooi is. Onze collectie wordt bijzonder goed en actief gebruikt.’ Maar liefst 31% van het 27.000 inwoners tellende Heemstede is lid van de bibliotheek. ‘Ook zijn we erg blij met de inpandige horeca, waar de leestafel staat. Die voorziening mengt echt goed met de bibliotheek. Waar we ook tevreden over zijn, is dat het welzijnswerk in Heemstede nu aanwezig is in het pand (Kennemerhart, Wij Heemstede, Roads, RIBW). Evenals een kinderdagverblijf en een klein loket van de politie. De onderlinge samenwerking met al deze partijen loopt goed. De lijnen zijn kort, gezamenlijke programmering lukt steeds beter. We hebben service-uren en selfservice-uren. Dankzij de huisvesting in een bedrijfsverzamelgebouw en de inzet van vrijwilligers zijn de openingsuren veel uitgebreider dan voorheen.’
 

Is de discussie over wel of geen bibliotheek in Heemstede inmiddels verstomd? ‘Bij de politiek is het besef steeds meer ingedaald dat de bibliotheek wel degelijk van grote maatschappelijke betekenis is. Ook de Wsob, het convenant en de netwerkagenda hebben daar een rol in gespeeld.


De gemeente Heemstede ziet hoe succesvol we bezig zijn in Haarlem Centrum en Haarlem Schalkwijk met activiteiten als het Meemaak-podium, maar als ze ons vragen iets dergelijks ook in Heemstede te organiseren, kunnen we niet zomaar tegemoetkomen aan die wens. We hebben gewoonweg de benodigde ruimte niet. Ook kunnen we slechts in beperkte mate voldoen aan de roep om werk- en studieplekken door scholieren en zzp’ers. We lopen steeds tegen dat tekort aan ruimte aan. Weliswaar staat er hier en daar een bankje en beschikken we over een paar werkplekken, maar wat we telkens merken, is dat we in een te krap jasje zitten.


Als Bibliotheek Zuid-Kennemerland willen we een maatschappelijke bibliotheek zijn. Een prettige ontmoetingsplek waar van alles gebeurt. In Heemstede kunnen we dat slechts ten dele waarmaken. Of ik een oplossing zie? De gemeente verhuurt ruimtes aan externe partijen om de investering in de verbouwing terug te verdienen en de exploitatiekosten van Plein 1 te drukken. Die ruimtes worden echter niet altijd verhuurd. Op de momenten dat dit aan de orde is, benutten wij die ruimtes voor studie- en werkplekken. Dit is een eerste goede stap. Ook proberen we de gemeente zover te krijgen dat we daar op een of twee dagen in de week een Meemaak-podium kunnen neerzetten. Ik besef dat dit qua exploitatie voor de gemeente niet lucratief is, maar zo kunnen we wel invulling geven aan een gedeelde wens.’


Heemstede is toch een rijke gemeente? Vanwaar dan die ‘krenterige’ opstelling van overheidswege? Van Acker: ‘De investering in dit gebouw heeft veel gekost. Daar komt bij dat het Rijk voornamelijk geld geeft aan achterstandswijken en andere probleemgebieden. In ons werkgebied worden Zandvoort en Hillegom in het sociale domein zodoende beter bediend dan Bloemendaal en Heemstede.’


Stilstand is achteruitgang, Heemstede niet uitgezonderd. ‘We zijn alweer druk bezig om het een en ander aan te passen. Ons collectiebeleid en onze maatschappelijke rol willen we beter in evenwicht brengen. Zo willen we de collectie niet inkrimpen maar op een andere manier presenteren. We stoppen met de tot nu toe gehanteerde retailtechnieken en keren terug naar plaatsing van boeken volgens alfabet. Achterliggend doel: het creëren van meer ruimte om beter te kunnen investeren in onze maatschappelijke functies. Dat willen we bereiken via efficiëntere processen, slimmer dingen organiseren, combinaties van service en selfservice.’

 

Begroting/bouw- en inrichtingskosten

De herinrichtingskosten van de bibliotheek in 2018 waren 93.000 euro.

 

Grootte gebouw (in vierkante meters)

De Bibliotheek Heemstede beschikt over 493 vierkante meter bruto vloeroppervlak.

 

Naam architect/interieurarchitect

De verbouwing van Plein 1 werd gedaan door Taetske van Dijk van KPG architecten.

 

Tips/leermomenten (do’s and don’ts)

‘De werkelijkheid van een gemeente is heel prominent. Als bibliotheek kun je eigenlijk niet anders dan je daarnaar voegen. Dat neemt niet weg dat lobbyen voor de instelling die je vertegenwoordigt ontzettend belangrijk is en een doorlopende inzet vergt. Ook als sector bepleiten we onze belangen – onder meer samen met de KB en de VOB – steeds beter en krachtiger. Van links tot rechts is er nu in de politiek begrip voor het verhaal van de bibliotheek die een bepaald aantal vierkante meters nodig heeft om op een professionele manier invulling te geven aan haar maatschappelijke rol. Dat is echt ten goede veranderd. Ik zie dat ook terug in de gesprekken die ik nu voer over de vernieuwing van onze bibliotheken in Hillegom, Haarlem en Bloemendaal.’

 

Bijzonderheden/(lokale)kenmerken

‘Boeken zijn nog steeds heel belangrijk in Heemstede. Zoals gezegd, is 31% van de inwoners lid van de bibliotheek, en onder hen zijn er de nodige veellezers. Van jong tot oud.
Er is een groot draagvlak voor de bieb in de lokale gemeenschap. Dat maakt dit werk extra leuk.’

 

Contactpersoon (voor meer informatie)

Roxane van Acker, directeur-bestuurder van de Bibliotheek Zuid-Kennemerland: roxane.van.acker@bibliotheekzuidkennemerland.nl