DBieb - locatie dbieb Grou

‘De toekomst van de plattelandsbibliotheek zit in een samenwerkingsmodel’

Door: Eimer Wieldraaijer - 22-04-2021

Sinds 2002 zit de Bibliotheek Grou, samen met een basisschool, in een ander gebouw. Tien jaar later volgde er een herinrichting. Toch hebben de herhuisvesting en de tussentijdse aanpassingen niet het gewenste resultaat opgeleverd,’ zegt directeur Hans van der Veen. Belangrijkste oorzaak: de decentrale ligging. Met interesse wordt dan ook gekeken naar de plannen voor een multifunctioneel centrum (MFC) in het centrum van het dorp.


Aanleiding

Hans van der Veen, directeur-bestuurder dbieb/Stichting Bibliotheken Midden-Fryslân: ‘In 1962 werd de openbare bibliotheek in Grou opgericht. Aanvankelijk zat de bieb in een tweetal lokalen van de voormalige lagere school. In 1969 werd zij gehuisvest in een pand aan de Oostergostraat in het centrum van het dorp. Op zich een hele verbetering, maar de beschikbare ruimte bedroeg slechts 181 vierkante meter. Dat bleef een belangrijk knelpunt. 
In 1980 werd door de toenmalige gemeente Idaarderadeel een plan opgesteld voor herhuisvesting van de bibliotheek. In dit plan ging men uit van 430 vierkante meter als benodigde ruimte. Het lag in de bedoeling de bibliotheek op de bestaande locatie uit te breiden door aanpalende panden bij de bibliotheek te betrekken. 
Met name vanwege de slechte financiële situatie waarin de toenmalige gemeente verkeerde, heeft het tot 1998 geduurd voordat de planvorming voor herhuisvesting weer werd opgepakt. In september 1999 lanceerde de bibliotheek, samen met de Openbare Scholen Gemeenschap (OSG) Sevenwolden, een gezamenlijk plan voor huisvesting van de school en de bibliotheek in een nieuw pand buiten het centrum van het dorp aan de snelweg A32 (Leeuwarden – Heerenveen).’

 

Concept/onderliggende visie

‘In de planvorming werd vooral een inhoudelijk accent gelegd op de gezamenlijke huisvesting van de school en de bibliotheek. Gezamenlijk gebruik van faciliteiten stond centraal. De bibliotheek zou deels de karakteristiek krijgen van een mediatheek ten behoeve van de school. Daartoe werd een deel van de bibliotheek specifiek voor dit doel ingericht. In het kader van de inhoudelijke samenwerking lag het in de bedoeling ook personeelsformatie van de school in te zetten ten behoeve van de mediatheek. De mediatheek maakt nog steeds deel uit van de huidige bibliotheek, en staat buiten de openingstijden van de bibliotheek geheel ter beschikking van de school. De mediatheek is uitgerust met audiovisuele middelen en ICT-apparatuur.
 
In de onderliggende visie speelde efficiency op het terrein van huisvestingslasten en beheer ook een aanzienlijke rol. Denk hierbij aan de inzet van conciërges, het delen van ICT-infrastructuur en apparatuur, het tuinonderhoud, et cetera. Daarnaast bood het de bibliotheek de mogelijkheid gebruik te maken van de leslokalen van de school. 
In de nieuwe huisvesting kreeg de bibliotheek de beschikking over ongeveer 375 vierkante meter vloeroppervlak, tegenover 181 vierkante meter op de oude locatie. Voor de bibliotheek een geweldige stap voorwaarts.’

 

Locatie(keuze)

‘Voor de school was de keuze van de nieuwe locatie erg positief: dicht bij het treinstation van Grou en goed bereikbaar met de fiets en de auto. Voor de bibliotheek lag dat anders. De locatie, een aantal kilometers buiten de kern van het dorp, werd door het bestuur van de bibliotheek niet als ideaal beschouwd. Men voorzag problemen met de bereikbaarheid voor kinderen en ouderen. Onder de gebruikers van de bibliotheek werd daarom een onderzoek gehouden. Uit dat onderzoek bleek dat er vanuit de gebruikerskant toen geen bezwaren bestonden tegen de nieuwe locatie.’

 

Realisatie/jaar van opening

Op 30 januari 2001 werd de eerste paal geslagen. In april 2002 werd de nieuwe huisvesting in gebruik genomen. Op 30 november 2012 werd op basis van het Groninger retailconcept de vernieuwde Bibliotheek Grou geopend door Tweede Kamerlid Lutz Jacobi. 

 

Gebruik/beheer (ervaringen)

Van der Veen: ‘Gebouw en inrichting werden als fraai bestempeld. Toch heeft de herhuisvesting voor de bibliotheek niet het gewenste resultaat opgeleverd. De resultaten lieten – evenals in de meeste Nederlandse bibliotheken – direct vanaf de opening in 2002 een traag dalende lijn zien. Om de vestiging een nieuwe impuls te geven, werd in 2012 besloten tot een herinrichting. In 2013 werd een project uitgevoerd waarbij de vestiging werd ingericht op basis van het Groninger Black Box-model (door SVT Branding & Design Group ontwikkelde bibliotheekformule gebaseerd op principes uit retail en marketing). Ook de retailstrategie heeft het tij niet kunnen keren. Vooraf werden in het project doelen bepaald op het terrein van rendement, attractie- en transactiekracht. Het aantal bezoekers, uitleningen en het aantal betalende leden bleef dalen. Elk jaar namen de resultaten met gemiddeld 2,5 procent af. Wat betreft het aantal bezoeken, gaat het zelfs om bijna 5 procent per jaar. 

Ook is de samenwerking met de school vrij moeizaam op gang gekomen. De school was niet in staat formatie ten behoeve van de mediatheek te leveren. Daarnaast bleek het lastig de bibliotheek structureel inhoudelijk in de jaarwerkplanning van de school in te passen. 

De gemeente was formeel eigenaar van het gebouw en daarmee verhuurder voor beide bewoners. Voor het gezamenlijk beheer van zowel het schoolgebouw als de bibliotheek werd een specifieke beheersstichting opgericht. Vanuit de stichting werd onder andere het (groot)onderhoud geregeld. Daarnaast was de stichting Btw-plichtig en kon de BTW worden teruggevorderd. In 2018 is de school eigenaar geworden van het gebouw. De bibliotheek huurt nu van de school. In 2018 is de beheersstichting geliquideerd.’

 

Begroting/bouw- en inrichtingskosten

De bouwsom voor de bibliotheek bedroeg ruim 499.000 euro. Voor de inrichting was een budget van ruim 56.000 euro beschikbaar.

 

Grootte gebouw (in vierkante meters)

Het netto vloeroppervlak bedraagt 375 vierkante meter. Het bruto vloeroppervlak bedraagt 431 vierkante meter.

 

Naam architect/interieurarchitect

Het gebouw is ontworpen door architect Daan Josee van Architectenbureau Kristinsson uit Deventer.

 

Tips/leermomenten (do’s and don’ts)

Van der Veen: ‘Samenwerking tussen organisaties of instellingen gaat niet vanzelf. Het gezamenlijk huisvesten onder één dak leidt niet automatisch tot inhoudelijke samenwerking. Er is dan slechts sprake van een bedrijfsverzamelgebouw. Bepaal vooraf wat je met elkaar wilt bereiken.
 
Voor de bibliotheek bleek de keuze van de locatie van essentieel belang te zijn. De decentrale ligging heeft – ondanks het fraaie gebouw en dito inrichting – geleid tot een afname van de bedrijfsresultaten. De ontmoetingsfunctie van de bibliotheek heeft het zwaar, er is eigenlijk alleen sprake van bestemmingsverkeer. Leden komen met de auto of de fiets om snel iets te lenen en vertrekken weer. Voor de bibliotheek reden om zich te oriënteren op een nieuwe locatie in het centrum van Grou. Er wordt in het dorp gewerkt aan plannen voor het oprichten van een multifunctioneel centrum. De bibliotheek heeft aangegeven erg geïnteresseerd te zijn in deze ontwikkeling. 

De toekomst van het bibliotheekwerk op het platteland is niet meer de stand alone-vestiging of het huisje met boeken. De resultaten zullen dan blijven dalen tot onder een kritisch niveau. De toekomst van de plattelandsbibliotheek zit in een samenwerkingsmodel waarin de bibliotheek deel is van een alliantie die actief is in het sociaal-cultureel en het sociaal domein. De alliantie moet worden ondergebracht in bijvoorbeeld een aantrekkelijk en goed bereikbaar MFC. Minimaliseren van huisvestingslasten en maximaliseren van inhoudelijke samenwerking is het devies. Slechts op die manier wordt het bibliotheekwerk op het platteland toekomstbestendig en komen de kerntaken van de bibliotheek goed tot hun recht.’

 

Bijzonderheden/(lokale) kenmerken

De Bibliotheek Grou is decentraal gelegen aan de Burstumerdyk 6. Het watersportdorp Grou, onderdeel van de gemeente Leeuwarden, telt 5760 inwoners.

 

Contactpersoon (voor meer informatie)

Hans van der Veen, directeur-bestuurder dbieb/Stichting Bibliotheken Midden-Fryslân: 
j.vanderveen@dbieb.nl