De Bibliotheek Oostland - locatie vestiging Nootdorp, CulturA & Zo

‘Geen functionele accommodatie maar een multifunctionele organisatie’

Door: Eimer Wieldraaijer - 29-10-2021

Waar een klein dorp groot in kan zijn, bewijst CulturA & Zo in Nootdorp. Onder de vlag van SBJ Samen Sterk bundelen drie organisaties de krachten in een in 2019 gerenoveerd theater.


Aanleiding

Geïnspireerd door het voorbeeld van Storyhouse in het Engelse Chester, waar theater, bioscoop en bibliotheek enkele jaren geleden een succesvolle symbiose creëerden, werd Nootdorp in 2019 verrijkt met de komst van een mulftifunctionele accommodatie die zich vanaf het begin mocht verheugen in een warme belangstelling van het uit 19.000 zielen bestaande dorp onder de rook van Den Haag.
 

In het ‘bedrijfsverzamelgebouw’ CulturA & Zo kwam een samenwerkingsverband tot stand (SBJ Samen Sterk) waarin drie organisaties de krachten bundelen: Stichting Welzijn en Ondersteuning Pijnacker-Nootdorp (SWOP),  Stichting Jeugd & Jongerenwerk Midden-Holland en de Bibliotheek Oostland.


Hoe zag de aanloop van CulturA & Zo eruit en wat was de reden om indertijd de blik over de Noordzee te wenden? Petra Togni, directeur van de Bibliotheek Oostland, die behalve in Nootdorp ook vestigingen heeft in Pijnacker (Buurt & Zo) , Berkel en Rodenrijs, Bleiswijk (’t Web), Bergschenhoek (Jeugdpunt Driesprong en servicepunt Ontmoet!) en Delfgauw (Jeugdpunt Triangel): ‘Acht jaar geleden zijn we erin geslaagd in Pijnacker een gebouw waar de gemeente geen raad mee wist om te toveren in een goedlopend dorpshuis. Algauw sloten partijen als de GGZ, het welzijnswerk en de Stichting Vluchtelingenwerk zich daarbij aan. In het gebouw werd muziekles gegeven. Het Taalhuis ging van start. Eigenlijk was het binnen een halfjaar een bruisend geheel vanwege alle ontstane interactie. In no time sloten ook lokale ondernemers zich aan. Waarop de gemeente zich weer bij ons meldde met de vraag: “We hebben ook in Nootdorp een pand staan waar we wat mee moeten. Dat is het theater Cultura. Op dit moment gebeurt daar niet zoveel. Hebben jullie een idee hoe we dat kunnen veranderen?” Waarop wij “nee” zeiden. Belangrijkste reden: we moesten het doen onder dezelfde voorwaarden als bij het theater. Er was nauwelijks budget voor activiteiten. Een inrichting die zwaar verouderd was. Oneerbiedig gezegd, had het gebouw de uitstraling van Monuta. Een gesloten gebouw, waarbij men de bibliotheek in een apart zaaltje wilde onderbrengen.’
 

‘Op advies van Erik Boekesteijn (member Board of Directors at Storyhouse) ben ik gaan kijken in Chester, want toen ik hem vertelde wat er in Nootdorp speelde en hoe ver dat afstond van mijn ideeën zei hij: “Volgens mij is het Storyhouse precies wat jou voor ogen staat”. Samen met collega’s van het welzijns- en jongerenwerk ben ik vervolgens naar Engeland gegaan, en toen we in Chester de voormalige bioscoop binnenliepen wist ik meteen: dit is het. Niet alleen vanwege de daar gecombineerde functies, maar met name vanwege het bereik onder het publiek. Geweldig zoals zij het sociale en culturele domein wisten te verbinden. Ik zag bijvoorbeeld hoe zij schoolverlaters opleidden om zelf te gaan programmeren. Terug in Nederland hebben we op basis van ons bezoek een beknopt businessplan aan de gemeente gepresenteerd en nadien heeft Paul van Oort van Culturele Zaken onze visie gedetailleerd op papier gezet. Uiteindelijk heeft de gemeente daar “ja” tegen gezegd.’

 

Concept/onderliggende visie

Het complex in Nootdorp rust organisatorisch op een drietal poten: de Stichting CulturA & Zo als beherende partij, bibliotheek Oostland als grootste huurder en SBJ Samen Sterk. Daarnaast zijn er enkele kleinere huurders. Kenmerkend is de nauwe samenwerking tussen al deze spelers. ‘Mensen die in de horeca werken, weten ook hoe een bibliotheekapparaat werkt. De bezoeker die aan het eind van de avond het theater verlaat kan ook op dat moment nog een boek lenen. Degene die pianoles geeft kan bezoekers bijpraten over de voorstellingen die er plaatsvinden in het gebouw. Met elkaar dragen we de verantwoordelijkheid voor het welslagen van alles wat er binnen onze muren gebeurt.’
 

‘In Nootdorp staat een soort mini-Storyhouse, maar in tegenstelling tot onze Britse collega’s hebben wij geen bioscoop. Daarentegen hebben wij meer verhuurbare ruimte. Je kunt een concept sowieso niet één op één kopiëren op een andere locatie, laat staan in een ander land. Het “Storyhouse” dat je bij ons aantreft is echt van en voor Nootdorp. Om een voorbeeld te noemen: onze beroemdste inwoner, oud-Tour de France-winnaar Jan Janssen, is prominent aanwezig in het gebouw. Een schilderij van een andere plaatsgenoot, Maria van Oosterwijck, uit 1669 staat afgebeeld op een langer loper die over de trap heen ligt. De nootdorpse touch zie je overal.’
 

‘Wat bevorderlijk is voor onze slagvaardigheid, is het feit dat CulturA & Zo één management kent. We werken met een kerngroep van vijf personen. Dat zijn de twee medewerkers die over programmering gaan, de twee medewerkers die de horeca in hun portefeuille hebben, en ikzelf namens theater en bibliotheek. Met ons vijven hebben we wekelijks overleg. Dan maak je korte klappen. Wat de krachtenbundeling ons als bibliotheek heeft opgeleverd? Meer leden en een heel positieve exposure. Men weet ons makkelijker te vinden. Je ziet ook een heel ander publiek binnenkomen. Vooral het aantal studenten dat we over de vloer krijgen is gegroeid.’

 

Locatie(keuze)

CulturA & Zo ligt aan de rand van het centrum, in een straat met diverse horecavoorzieningen.

 

Realisatie/jaar van opening

Op 4 oktober 2019 ging CulturA & Zo in Nootdorp open.

 

Gebruik/beheer (ervaringen)

‘Vanaf dag een wisten de mensen ons te vinden. In de eerste vijf maanden mochten we al 60.000 bezoekers begroeten. Dat succes is niet uit de lucht komen vallen. In de aanloop naar dit proces zijn we vier jaar met elkaar bezig geweest om de neuzen dezelfde kant op te krijgen. We hebben allerlei partijen, waaronder een klantenpanel, intensief betrokken bij het traject. Zo maak je een vliegende start. Op de eerste inloopavond noteerden we 124 burgerinitiatieven, mensen die met een voorstel kwamen om (gratis) gebruik te maken van onze ruimte. Twee mbo-klassen lopen stage bij ons. Ongelooflijk wat je dan binnen krijgt aan verse ideeën en inhoudelijke vernieuwingsopties. Dat is echt super.’
 

‘Vioollessen, pianolessen, yogacursussen, soep maken op het toneel, onder dit dak gebeurt te veel om op te noemen. Je kunt gerust zeggen dat alle mensen die hier iets doen ieder op hun eigen manier een bijdrage leveren aan de vijf kernfuncties die de Wsob* benoemt voor de bibliotheek.’


‘Dit jaar zijn we een van de vijf finalisten in de verkiezing van de Beste Bibliotheek van Nederland. Om het stemmende publiek in Nederland een beeld te geven van onze instelling heeft een student aan de hand van ons beleidsplan een video gemaakt. Daarin komen zinsneden voor als Ga op avontuur, Verken je grenzen, en Als je buiten het boek denkt. Zaken die je als bibliotheek van deze tijd graag wilt uitdragen.


Is de politieke nu helemaal om? ‘Ja, dat is echt zo. Vanwege het succes in Nootdorp inventariseren we momenteel of we ook in Pijnacker iets dergelijks kunnen realiseren.’

 

Begroting/bouw- en inrichtingskosten

Het verbouwbudget was 429.000 euro, inclusief alle inrichting.

 

Grootte gebouw (in vierkante meters)

De totale vloeroppervlakte is 2100 vierkante meter. De bibliotheek beschikt over 300 vierkante meter. De collectie is grotendeels langs de wanden opgesteld.

 

Naam architect/interieurarchitect

R4a architecten & ingenieurs hebben het gebouw vijftien jaar geleden ontworpen. De ontwerpers van het interieur zijn Walter en Martijn Fransen.

 

Tips/leermomenten (do’s and don’ts)

‘Mijn grootste leermoment was: leer dingen loslaten. Je moet erop leren vertrouwen dat er meerdere manieren zijn om je doel te bereiken. Ook als je het zelf heel anders zou doen. Want ook die andere benadering kan tot het gewenste resultaat leiden. Vertrouw erop dat een ander net zo goed met de ruimte omgaat als jij zelf doet. En spreek elkaar erop aan als dat niet het geval is. Je wilt immers geen functionele accommodatie zijn maar een multifunctionele organisatie. Omdat je niet in hokjes zit, deel je veel ruimte met elkaar. In Chester is de lounge van het theater en de bioscoop tevens bibliotheek. In de pauze of na afloop van een voorstelling zetten mensen er hun glas in de boekenkast. Van onze Engelse collega’s hebben we geleerd: dan moet je daar niet moeilijk over doen, maar erop vertrouwen dat de horeca het naderhand keurig opruimt. Anders gezegd: je moet geen politieagent willen zijn. Net als in Chester is het uitgangspunt in Nootdorp: we gaan alles positief benaderen.’

 

Bijzonderheden/(lokale)kenmerken

‘Dit gebouw is echt van en voor Nootdorp. Mensen zijn trots op “hun” gebouw. We hebben ook zelden of nooit gedoe. Ons uitgangspunt is: wat kan wel en niet: wat kan niet.’

 

Contactpersoon (voor meer informatie)

Petra Togni, directeur-bestuurder Bibliotheek Oostland: 
p.togni@bibliotheekoostland.nl

 

* De wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob), die op 1 januari 2015 van kracht werd,  onderscheidt vijf functies van de openbare bibliotheek:
1. Kennis en informatie ter beschikking stellen.
2. Ontwikkeling en educatie bieden.
3. Lezen bevorderen en het laten kennismaken met literatuur.
4. Ontmoeting en debat organiseren.
5. Kennis laten maken met kunst en cultuur.